Lệnh thị trường và lệnh giới hạn trong crypto: khác nhau thế nào?

Khi đặt lệnh đầu tiên, bạn thường phải chọn ngay: lệnh thị trường hay lệnh giới hạn? Nhiều người mới chọn luôn tùy chọn được đánh dấu sẵn. Cách đó vẫn chạy, nhưng bạn nên biết mình đang chọn gì. Tất cả quy về một câu hỏi: bạn muốn chắc chắn lệnh được khớp hay chắc chắn về giá?

Trong bài này, bạn sẽ thấy sổ lệnh hoạt động thế nào, lệnh thị trường và lệnh giới hạn làm gì, trượt giá và phí liên quan ra sao, và khi nào nên dùng loại nào.

Trước hết: sổ lệnh là gì?

Mỗi cặp giao dịch, chẳng hạn BTC/USD, có một sổ lệnh: danh sách tất cả những người muốn mua hoặc bán ở một mức giá nhất định.

• Lệnh chào bán (ask): "Tôi bán 0,3 BTC giá 60.020 USD."
• Lệnh chào mua (bid): "Tôi mua 0,4 BTC giá 59.980 USD."

Lệnh chào bán thấp nhất và lệnh chào mua cao nhất nằm gần nhau nhất. Khoảng cách giữa chúng gọi là spread (chênh lệch giá). Trong ví dụ, spread là 40 USD. Ở thị trường sôi động, spread thường nhỏ. Ở thị trường trầm lắng hoặc với coin nhỏ, spread có thể lớn hơn nhiều.

Một ví dụ đơn giản hóa:

• Bán: 1,2 BTC giá 60.100 USD
• Bán: 0,5 BTC giá 60.050 USD
• Bán: 0,3 BTC giá 60.020 USD
• spread: 40 USD
• Mua: 0,4 BTC giá 59.980 USD
• Mua: 0,8 BTC giá 59.950 USD
• Mua: 1,0 BTC giá 59.900 USD

Lệnh thị trường là gì?

Lệnh thị trường nói rằng: "mua (hoặc bán) ngay bây giờ, ở giá tốt nhất đang có". Lệnh được khớp ngay với các lệnh đã có trong sổ.

Giả sử bạn đặt lệnh thị trường mua 0,5 BTC với sổ lệnh ở trên. Trước tiên bạn nhận 0,3 BTC giá 60.020 USD, sau đó 0,2 BTC giá 60.050 USD. Giá trung bình của bạn cao hơn một chút so với giá tốt nhất bạn thấy. Phần chênh lệch đó gọi là trượt giá (slippage).

Ưu điểm: nhanh, và gần như luôn được khớp. Nhược điểm: bạn không biết trước giá chính xác. Với lệnh lớn, thị trường trầm lắng hoặc biến động mạnh, trượt giá có thể đáng kể.

Lệnh giới hạn là gì?

Lệnh giới hạn nói rằng: "chỉ mua (hoặc bán) ở giá này hoặc tốt hơn". Nếu bạn đặt lệnh giới hạn mua ở 59.950 USD, lệnh chỉ được khớp ở 59.950 USD hoặc thấp hơn. Trong lúc chờ, lệnh nằm trong sổ.

Ưu điểm: bạn quyết định giá. Không có bất ngờ do trượt giá. Nhược điểm: lệnh của bạn có thể không bao giờ được khớp. Nếu giá đi xa khỏi mức giới hạn, bạn lỡ giao dịch. Lệnh cũng có thể chỉ khớp một phần.

Phí maker và taker

Nhiều nền tảng dùng hai loại phí:

• Taker lấy thanh khoản khỏi sổ lệnh. Lệnh thị trường gần như luôn là lệnh taker.
• Maker bổ sung thanh khoản bằng cách đặt lệnh chờ trong sổ. Lệnh giới hạn không khớp ngay thường là lệnh maker.

Ở nhiều nền tảng, phí maker thấp hơn phí taker, nhưng điều này khác nhau tùy nền tảng. Hãy luôn xem trang biểu phí trước khi giao dịch và tính phí vào kế hoạch. Với các giao dịch nhỏ và thường xuyên, phí cộng dồn rất nhanh.

Khi nào dùng loại lệnh nào?

Không có loại nào luôn tốt hơn. Tùy vào tình huống.

• Bạn muốn vào hoặc ra nhanh và thị trường đang sôi động: lệnh thị trường đơn giản, và ở thị trường sôi động trượt giá thường nhỏ.
• Bạn có sẵn một mức giá cụ thể và không vội: lệnh giới hạn cho bạn quyền kiểm soát giá.
• Thị trường trầm lắng hoặc coin nhỏ: cẩn thận với lệnh thị trường. Spread rộng và ít lệnh trong sổ có thể làm giá trung bình của bạn tệ đi đáng kể.
• Bạn muốn giới hạn khoản lỗ: stop-loss là một lệnh đặc biệt, trở thành lệnh thị trường hoặc lệnh giới hạn khi giá chạm một mức nhất định. Xem thêm tại stop-loss là gì.

Những lỗi thường gặp

• Dùng lệnh thị trường ở thị trường kém thanh khoản. Bạn thấy một mức giá nhưng phải trả mức giá tệ hơn.
• Đặt giới hạn thật xa rồi quên mất. Vài tuần sau lệnh được khớp vào lúc bạn không còn muốn giao dịch nữa.
• Bỏ qua phí. Một giao dịch trông ổn trên biểu đồ có thể trông khác hẳn sau khi trừ phí.
• Đuổi theo giá bằng lệnh giới hạn. Mỗi lần bạn nâng mức giới hạn "một chút xíu" và cuối cùng trả nhiều hơn dự định. Hãy chốt mức giá trước khi bắt đầu.

Luyện cả hai loại lệnh trên Nova

Trên Nova, mọi tài khoản đều bắt đầu ở chế độ paper: bạn luyện tập bằng tiền ảo với giá thật. Đây là nơi tốt để thử cả hai loại lệnh và xem khớp lệnh, spread và phí hoạt động thế nào, mà không để một lỗi sai làm bạn mất tiền thật.

Trên Nova, stop-loss là bắt buộc với mọi lệnh, giới hạn rủi ro chỉ có thể siết chặt, và kill switch dừng mọi lệnh mới chỉ với một nút bấm (kèm một bước xác nhận). Hãy nhớ kết quả ở chế độ paper là kết quả mô phỏng: trên thị trường thật, khớp lệnh và trượt giá có thể khác. Đọc thêm paper trading là gì và cách tính khối lượng vị thế.

Tò mò hai loại lệnh hoạt động ra sao? Tạo tài khoản miễn phí và thử với tiền ảo.

Câu hỏi thường gặp

Lệnh giới hạn có luôn rẻ hơn không?

Không hẳn. Bạn kiểm soát được giá và phí maker thường thấp hơn, nhưng lệnh có thể không được khớp. Điều đó có quan trọng hay không tùy vào hoàn cảnh của bạn.

Vì sao tôi trả nhiều hơn mức giá tôi đã thấy?

Với lệnh thị trường, bạn lấy các lệnh đang có trong sổ. Nếu ở giá tốt nhất chỉ có một lượng nhỏ, phần còn lại của lệnh sẽ khớp ở các mức giá kế tiếp. Đó chính là trượt giá.

Lệnh giới hạn có thể khớp một phần không?

Có. Nếu ở mức giá của bạn chỉ có một phần số lượng, chỉ phần đó được khớp. Phần còn lại tiếp tục chờ trong sổ cho tới khi khớp hoặc bạn hủy.

Người mới nên dùng loại lệnh nào?

Nên biết cả hai. Hãy luyện từng loại với tiền ảo trước, để hiểu điều gì xảy ra trước khi tự mình quyết định bất cứ điều gì.